0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

İlk kez 2011 yılında kutlanmaya başlanan 16 Ocak Dünya Hijyen Günü, sağlıklı bir
yaşam sürebilmek için hijyenin ne kadar önemli olduğuna dikkat çeker. Bu amaçla
insanlarda farkındalık oluşturmak isteyen uzmanlar hijyenle ilgili önemli içerikler
paylaşırlar. Biz de Üniversitemizin Halk Sağlığı Anabilim Dalı’ndan Prof. Dr. Caferi
Tayyar Şaşmaz ile hijyeni, önemini ve nasıl yapılması gerektiğini konuştuk.
“Ellerin Su ve Sabunla Yıkanması En Önemli Hijyenik Davranıştır”
Soru: Sayın Prof. Dr. Caferi Tayyar Şaşmaz, tüm dünya çok ağır bir süreçten,
pandemiden geçti. Ve biz bu dönemde deyim yerindeyse hijyen ile ilgili birçok şey
öğrendik. Hijyenin sağlanmasının en önemli kurallarından birinin ellerin yıkanması
olduğunu artık hepimiz biliyoruz. Bu konuda neler söylemek istersiniz?
Prof. Dr. Caferi Tayyar Şaşmaz: Öncelikle yaşadığımız bu dönemde dünyada hâlâ
yıllık 1.4 milyon ölüm temel hijyenik kurallara uyulursa önlenebileceği rapor
edilmektedir. Biz hâlâ dünyada çok basit önlemlerle yıllık 1.4 milyon ölümü
önleyebiliriz. Hijyen yani dezentasyon, ikisi beraber değerlendirilir. Hijyen, insanın
sağlığını korumak için yaptığı tutum ve davranışlar anlamına gelmektedir. İnsan için
en tehlikeli hastalık kaynağı, insanın dışkısı ve atıklarıdır. İnsanın dışkısı ve atıkları
ne kadar sağlıklı bir şekilde bertaraf edilirse; içtiğimiz sudan, yediğimiz gıdadan,
giydiğimiz elbiseden, yaşadığımız ortamlardan ne kadar sağlıklı bir şekilde
uzaklaştırılabilir ise o kadar sağlıklı oluruz. Hijyen alışkanlıklarından en önemlisi el
yıkama alışkanlığıdır. İnsanlığın uygarlık tarihine bakıldığı zaman belki de insanın ilk
tespit ettiği koruyucu sağlık hizmetleri hijyenik davranışlardır. İnsan bunu
gözlemlemiş ve hijyenik davranışlarını geliştirmiştir. Zaten son 100 yılda koruyucu
hekimlik ile ilgili kürsü ve ana bilim dalları, hijyen kürsü ve ana bilim dalları olarak
açılmıştır. Şu anda halk sağlığı ana bilim dalı olarak geçer. Pandemi dönemi bize
hijyenik davranışların önemini ortaya çıkardı. Toplumda daha büyük bir farkındalık ve
bilinç oluşturdu. Ellerin su ve sabunla yıkanması en önemli hijyenik davranıştır.
Çünkü insan her şeye elleriyle dokunmakta, her şeyi elleriyle yapmakta, dokunduğu
her şeye elleri kirlenmekte. Ve bundan dolayı eller en fazla bulaş kaynağı oluyor. Biz
ellerimizi su ve sabunla düzenli bir şekilde yıkarsak en büyük bulaşıcı hastalıktan
korunma yöntemini yerine getirmiş oluruz. El yıkama alışkanlığı, özellikle su ve
besinlerle bulaşan hastalıklara karşı korunmadaki en etkili davranıştır. Bununla
beraber hava yoluyla bulaşan hastalıklar için de el yıkama alışkanlığı en önemli
koruyucu davranıştır. Hava ile bulaşan hastalıklara yine pek çok yerde temas
ediyoruz. Hava ile bulaşan hastalıklar yüzeylere çöküyor. Ellerimizle onlara temas
ediyoruz. Ve bu hastalıkların bulaşmasına neden oluyor. Elimizi nasıl ve ne sıklıkla
yıkayacağız? Öncelikle elimizi sağlıklı içme suyu dediğimiz sularla ve sabunla
yıkayacağız. Sağlıklı su dediğimiz nedir? İçinde hastalık yapıcı etkenin olmadığı,
yararlı minerallerin olduğu renksiz kokusuz sular sağlıklı sulardır. Bu suları temin
etmek yerel yönetimlerin görevidir. Sabun konusuna gelince sıvı sabun da olabilir,
katı sabun da olabilir. Elimizi ıslatacağız, sabunu köpürteceğiz ve en az 20 saniye
elimizi ovalayacağız. Elimizin hem iç ve dış yüzeyini ovalayacağız hem parmak
aralarımızı ve bileğimizi ovalayacağız. Bu şekilde elimizdeki hastalık yapıcı etkenleri

uzaklaştırmış oluruz. Bu önerdiğimiz el yıkama davranışıdır. Peki elimizi ne sıklıkta
yıkayalım? Gün içinde tuvalet ihtiyacımızdan sonra muhakkak yıkamalıyız. Yemek
hazırlamadan ve çocuk bakımından önce ellerimizi yıkamalıyız. Yemek yemeden
önce de mutlaka ellerimizi yıkamalıyız. Dışarıdan eve girildiğinde ellerimizi
yıkamalıyız. Ve son olarak ellerimizin kirli olduğunu düşündüğümüzde yıkamalıyız.
Bunun yanında ellerimizi gereksiz yere çok fazla su ve sabunla yıkarsak, bu sefer
elimizin kendini koruma mekanizmalarını devre dışı bıraktırmış oluruz. Bu da
cildimizde ekzema türü alerjik reaksiyonların hastalıklarına sebep olur. Su ve sabunla
el yıkama davranışı, dezenfektan içeren bir silmeyle karşılaştırılamaz. Biz her zaman
eğer olabiliyorsa ellerin su ve sabunla yıkanmasını öneriyoruz. Sabunun
antibakteriyel, kokulu gibi özellikleri de çok önemli değildir. Satışına müsaade edilmiş,
lisans almış herhangi bir sabun bu amaçla kullanılabilir. 
“Besinlerdeki En Büyük Tehlike Bulaşıcı Hastalık Etkenleridir. Besinlerin
Sağlıklı İçme ve Kullanma Suyu İle Yıkanması Gerekir”
Soru: Sayın Şaşmaz, el yıkama dışında tüm vücut hijyeni, besinlerin hijyenik
hazırlanması ve saklanması gibi yapılması gereken diğer hijyenik davranışlar
hakkında neler tavsiye edersiniz?
Prof. Dr. Caferi Tayyar Şaşmaz: Vücudumuzun düzenli olarak yıkanması çok
önemli. İklimsel özelliklere bağlı olarak süre biraz daha uzayabilir ama mümkünse
gün aşırı gerçekleştirilmesi gerekir. Saç yıkanması da bunun bir parçasıdır.
Tırnakların kesilmesi de çok önemli. Eğer tırnaklar düzenli olarak kesilmezse, tırnak
aralarında biriken hastalık yapıcı etkenler bize ciddi anlamda hastalık bulaştırırlar.
Elbiselerimizin temiz olması ve düzenli aralıklarla iç giysilerin değiştirilmesi çok
önemli. Özellikle pamuklu iç çamaşırların kullanılmasını önermekteyiz. Sentetik,
naylon iç çamaşırları önermiyoruz. Besin hijyeni olarak baktığımızda bu da çok
önemli bir konu. Düzenli olarak besin almak zorundayız. Tükettiğimiz besinlerin
hastalık yapıcı etkenlerle temas etmemesi gerekir. Besinlerdeki en büyük tehlike
bulaşıcı hastalık etkenleridir. Besinlerin sağlıklı içme ve kullanma suyu ile yıkanması
gerekir. İnsan ve hayvan dışkısı ya da diğer atıklarla temas eden gıdalar bulaşıcı
hastalık kaynağıdır. Ayrıca son 50 yıldır kimyasal ve toksik etkenler çok yaygın
kullanılıyor. Artık besinlerde bakteriyolojik kirlenme yanında kimyasal toksik kirlenme
de var. Kullanılan gübrelerden ya da ilaçlardan kaynaklı. Biz besinlerimizi sağlıklı
içme suları ile pişireceğiz. Besinleri pişirmek, hem lezzet açısından hem de hijyenik
açıdan olumlu bir durum yaratır. Yıkayarak sebze ve meyvelerdeki
mikroorganizmaları tamamen bertaraf edemeyiz. Uygun şekilde pişirme, besinin
hijyenini de artırmış olur. Besinleri yıkadık, pişirdik, sonrasında saklama aşaması
geliyor. Artan besinleri saklarken, pişirilmiş olanlarla pişirilmemiş olanlar temas
etmemeli. Kaplarda ağzı kapalı bir şekilde saklanması gerekir. Tüketileceği zaman
kaynama sıcaklığına yakın ısıtılması gerekir. Vatandaşlarımız mümkün mertebe
yiyecekleri pişirip saklama işine girmemeli. Olabildiğince taze hazırlayıp tek seferde
tüketmeli. 
“Dünyada Hâlâ 3.6 Milyar İnsan Sağlıklı İçme ve Kullanma Suyunun
Hazırlanamadığı Bölgelerde Yaşıyor”
Soru: Sayın Prof. Dr. Caferi Tayyar Şaşmaz, Birleşmiş Milletler Çocuklara Yardım
Fonu (UNICEF) ve Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) tarafından 2017 yılında hazırlanan
rapora göre dünyada her 10 kişiden 3’ü evinde güvenilir kullanma suyu bulamıyor. Ve
bu durum dizanteri, kolera, tifo, hepatit A gibi birçok hastalığa sebep oluyor. Temiz
içme suyuna erişimin hijyen ve sağlık bakımından önemi nedir?

Prof. Dr. Caferi Tayyar Şaşmaz: Su hayatımızdaki en önemli şey. Sağlıklı içme ve
kullanma suyuna her bireyin ulaşması bir ayrıcalık değil, haktır. Sağlıklı içme ve
kullanma suyunun temin edilmesi yerel yönetimlerin sorumluluğundadır. Yerel
yönetimlerin sorumlu olduğu yerde yaşayan insanlara sağlıklı içme ve kullanma
suyunu sağlaması gerekir. Dünyada hâlâ 3.6 milyar insan sağlıklı içme ve kullanma
suyunun hazırlanamadığı bölgelerde yaşıyor. Dünya nüfusunun yarısına yakın bir
nüfustur bu. Ülkemizde bu daha ileri aşamadadır ama biz dünyada hâlâ bu sorunu
çözemedik. İçme suyu da yıkanma ya da kullanma suyu da aynı öneme sahiptir. 
Yapılan teknik ve analizler Mersin’deki suyun sağlıklı içme ve kullanma suyu
niteliklerini taşıdığını gösteriyor. Biz bu şebeke sularını güvenle kullanabiliriz. Fakat
şöyle bir sorunu da göz ardı edemeyiz. Mersin Büyükşehir Belediyesi bu suları
evimizin içine kadar getirmiyor. Mahalleye kadar getiriyor. Kullanıcılar da kendi
tesisatını yaparak o suyu alabiliyor. Bu tesisatlar zamanla bozulabilir. Bunların
bakımının yapılması gerekir. Yine çok yaygın olarak yaşadığımız şehir olan Mersin’de
güneş enerjileri kullanılıyor. Şebeke suyuyla doldurulan bu güneş enerjilerinin de
bakımının yapılması gerekir. Açık olan kapaklardan kuşlar düşebilir. Daha birçok
sebep bu depoların kirlenmesine sebep olabilir. Bina içindeki su depolarının periyodik
olarak temizlenmesi ve bakımının yapılması gerekir. Yoksa bunlar hastalık yapıcı bir
hale dönüşebilirler. Bu belediyenin sorumluluğunda değil, vatandaşların yani
kullanıcıların sorumluluğunda. Vatandaşların bu sorumluluk bilinciyle hareket etmesi
gerekir.
“Vatandaşlarımız Bütün Hijyenik Davranışları Sorgulamadan Yapsınlar”
Soru: Sayın Prof. Dr. Caferi Tayyar Şaşmaz, sağlıklı bir birey olabilmenin koşulunun
hijyenin hayatın her alanında olması gerektiğini biliyoruz. Bu konuda neler söylemek
istersiniz?
Prof. Dr. Caferi Tayyar Şaşmaz: Öncelikle vatandaşlarımız sağlıklı içme ve
kullanma sularını şebekelerden kullanmaya devam etsinler. Su ve sabun kullanma
alışkanlığını yaygınlaştırsınlar. Ellerini yıkama davranışlarını alışkanlık haline
getirsinler. Bunları sorgulamadan yapsınlar. Gereksiz yere el dezenfektanı ve benzeri
malzemeleri kullanmaya çalışmasınlar. Bunlar ancak sağlıklı içme ve kullanma suyu
ve sabun yoksa geçici süreliğine kullanılabilir. Günlük temel, basit tutum ve hijyenik
davranışlarla bulaşıcı hastalıklara karşı, kimyasal toksik etkenlere karşı da ciddi
anlamda korunabiliriz. Çok komplike davranışlar yok bunun içinde. Yeter ki önerilerin
davranışları sergileyelim. 
Bizimle bu bilgileri paylaştığınız için çok teşekkür ederiz Sayın Prof. Dr. Caferi Tayyar
Şaşmaz. 16 Ocak Dünya Hijyen Günü’müz kutlu olsun. Hep birlikte daha sağlıklı